Van losse straatfoto's naar een serie: zo bouw je een project
Op je harde schijf staat een map met straatfoto's waar je best tevreden over bent. Een man met een hoed, een schaduw op een muur, iemand die net de tram mist. Allemaal losse momenten. Het voelt een beetje als een stapel voetbalplaatjes zonder album.
Dat album is een serie. Een serie maken in straatfotografie verandert hoe je naar buiten gaat. Je zoekt naar een goede foto die ook past bij iets wat je al aan het bouwen bent. Dat klinkt beperkend, maar in de praktijk werkt het eerder andersom.
In dit artikel loop ik met je door hoe losse foto's een serie worden, en hoe daar soms een project uit groeit.
- Serie of project?
- Waarom een serie zo motiveert
- Begin met een kernwoord
- Ideeën voor een serie
- Zoek eerst in je archief
- Spelregels voor jezelf
- Tijd en geduld
- Selecteren en de volgorde bepalen
- Hoeveel foto's?
- Een titel
- Wanneer is een serie af?
- Je serie delen
- Een duwtje in de rug
Serie of project?
Die twee woorden worden vaak door elkaar gebruikt. Niet zo erg, maar ik vind het handig om ze even uit elkaar te trekken.
Een serie is een groep foto's die iets gemeen heeft. Mensen in deuropeningen. Rode jassen. Iedereen die op een bankje zit te wachten. Het verband is meestal zichtbaar: je ziet de foto's naast elkaar en snapt waarom ze bij elkaar horen.
Een project gaat een stap verder. Daar zit een vraag of een verhaal onder. Met die mensen in deuropeningen probeer je bijvoorbeeld iets te zeggen over hoe mensen een stad in en uit stappen, over drempels, over de overgang tussen binnen en buiten. Een project kan uit één serie bestaan, maar ook uit een paar series die samen iets vertellen.
Meestal begint het met een serie. Pas na een tijdje merk je of er meer onder zit. Soms wel, soms blijft het gewoon een leuke reeks. Allebei prima.
Waarom een serie zo motiveert
Straatfotografie kan best ondankbaar zijn. Je loopt uren, je ziet van alles en je komt thuis met een geheugenkaart vol bijna goede foto's. Over dat gevoel schreef ik in het gevecht dat straatfotografie heet.
Een serie verandert dat een beetje. Er zitten ineens kleine geluksmomentjes in je fotografie. Je ziet iets en weet meteen dat het in je serie past. Thuis leg je de foto erbij en het klopt. Die momenten zijn verslavend. In mijn artikel over series maken schreef ik daar al over.
Een serie geeft je ook een reden om de deur uit te gaan op dagen dat je geen zin hebt. Je hoeft niet de foto van het jaar te maken. Je hoeft er alleen maar één bij te vinden.
Toen ik in mei 2025 een lezing over straatfotografie gaf bij Fotocafé West Brabant, voor 165 mensen, voegde ik er voor het eerst een stuk over series aan toe. Ik deel dat onderwerp graag. Volgens mij helpt het veel fotografen om samenhang te vinden in wat anders een verzameling losse foto's blijft.
"I photograph to find out what something will look like photographed."
Ik fotografeer om te ontdekken hoe iets eruitziet als het gefotografeerd is.
Garry Winogrand
Dat citaat vind ik ook bij series mooi. Je weet aan het begin niet hoe je serie eruit gaat zien. Dat ontdek je door te fotograferen.
Begin met een kernwoord
Voor mij begint een serie bijna altijd met een woord. In mijn workshop conceptuele straatfotografie werken we ook zo. Je kiest een kernwoord, zoals Solitude, Interactie, Reflectie of Ritme. Dat woord gebruik je als filter op je blik.
Een kernwoord is tegelijk duidelijk en open. Solitude kan een man alleen op een plein zijn, maar ook een enkele stoel op een terras of iemand die in een drukke menigte in zichzelf gekeerd staat. Het woord stuurt je blik zonder voor te schrijven wat je moet vinden.
Zonder zo'n filter kijk je naar alles en zie je eigenlijk niets. Met een woord in je hoofd valt ineens op wat je anders voorbij was gelopen. Meer ideeën om zo te werken vind je in conceptuele straatfotografie in 25 tips.
Kies het woord niet te smal. Rode paraplu's is een leuke opdracht voor een middag, maar daar bouw je geen project op. Te breed werkt ook niet. Mensen is geen kernwoord, dat is gewoon straatfotografie.
Je kunt dit in één dag uitproberen. In de workshop lopen we in Nijmegen, Utrecht, Amsterdam of Antwerpen met maximaal vijf deelnemers door de stad. De uitleg krijg je onderweg. Na afloop stuur je je foto's in en krijg je per mail feedback. Een complete serie heb je na zo'n dag meestal nog niet. Wel een eerste handvol foto's en een manier van kijken waarmee je zelf verder kunt.
Schrijf je kernwoord ergens op. In je telefoon, op een briefje in je cameratas, waar dan ook. Het klinkt kinderachtig, maar na drie weken weet je anders echt niet meer precies waar je mee bezig was.
Ideeën voor een serie
Soms heb je gewoon een zetje nodig. In mijn artikel over series noemde ik een aantal ideeën die volgens mij goed werken:
- mensen die ergens naar binnen of naar buiten stappen
- mensen in kaders, zoals deuren en ramen
- natuur tussen het beton
- mensen zonder zichtbaar gezicht
- dieren in het straatbeeld
- verschillen tussen jong en oud
Daar wil ik er een paar aan toevoegen:
- mensen die wachten, op een bus, een vriend of niks in het bijzonder
- handen, en wat mensen ermee vasthouden
- schaduwen van mensen in plaats van de mensen zelf
- de stad na het donker, met alleen kunstlicht
- mensen en hun telefoon
- één straat of één plein, steeds opnieuw
De foto bij dit artikel, Waiting, zou zomaar bij die wachtende mensen kunnen passen. Een vrouw onder de arcaden van het Palais Royal, en verder gebeurt er eigenlijk niets. Juist dat maakt het interessant.
Die laatste in het lijstje, steeds dezelfde plek, wordt vaak onderschat. Als je een plek goed kent, zie je verschillen die een toerist nooit opvallen. Voor mij is dat de binnenstad van Nijmegen, die ik ken als mijn broekzak. Een serie over één plek dwingt je om beter te kijken. De voor de hand liggende foto's heb je na een paar keer allemaal al.
Een idee voor een serie hoeft trouwens niet origineel te zijn. Mensen in deuropeningen zijn duizenden keren gefotografeerd. Hoe jij het doet, ontdek je pas als je bezig bent.
Twijfel je tussen twee ideeën? Probeer ze allebei een paar weken naast elkaar. Je merkt vanzelf welk idee je op straat blijft zien en welk idee je vergeet zodra je de deur uit bent. Dat eerste is je serie. Het tweede was gewoon een leuke gedachte op de bank.
Zoek eerst in je archief
Met een idee in je hoofd is het slim om eerst terug te kijken. De kans is groot dat je al jaren onbewust aan een serie werkt.
Ga eens door je foto's van de afgelopen jaren en let op wat steeds terugkomt. Fotografeer je vaak mensen van achteren? Zie je overal reflecties? Sta je altijd bij dezelfde soort muren te wachten? Dat zegt iets over waar je oog naartoe gaat.
Leg wat je vindt bij elkaar, in een aparte map of een album in je bewerkingsprogramma. Ik bewerk zelf in Capture One, maar dit kan in elk programma. Vijf foto's die iets met elkaar hebben, zijn al het begin van een serie. Zie je er twintig, dan ben je misschien verder dan je dacht.
Dit is ook een goed moment om eerlijk te zijn. Niet elke foto die in je thema past, is goed genoeg. Een serie is zo sterk als de zwakste foto erin.
Spelregels voor jezelf
Een serie wordt sterker als de foto's inhoudelijk én visueel bij elkaar horen. Een paar spelregels helpen daarbij.
Kies bijvoorbeeld zwart wit of kleur, en blijf daarbij. Een serie die heen en weer springt, leest onrustig. Hoe je die keuze maakt, lees je in straatfotografie in zwart wit of kleur.
Werk met één brandpunt. Dan hebben al je foto's hetzelfde perspectief en dezelfde afstand tot je onderwerp. Welk brandpunt bij jou past, lees je in welke camera en lens voor straatfotografie. Mijn Fujifilm X100V heeft een vaste lens en is bijna een verlengstuk van mijn arm. Dat scheelt keuzes.
Je kunt ook een regel maken over licht of tijd. Alleen in hard middaglicht, of alleen na zonsondergang. Dat geeft een serie een herkenbare sfeer. Over harde schaduwen schreef ik in fotograferen met licht en schaduw op straat. Voor de avond is er straatfotografie in het donker.
Ook je compositie kan een spelregel zijn. Steeds van bovenaf, of steeds iemand klein in een groot vlak. Hoe je met lijnen, lagen en kaders werkt, staat in compositie in straatfotografie.
Een spelregel is geen wet. Als een foto de regel breekt en daardoor de serie beter maakt, mag hij erin. Dan is het een keuze, geen toeval.
Ik zou overigens niet met tien regels tegelijk beginnen. Eén of twee is genoeg. De rest volgt vanzelf, omdat je na een tijdje merkt wat werkt.
Tijd en geduld
Een goede serie maak je niet op een zaterdagmiddag. Soms wel het begin, maar zelden het geheel.
Reken op maanden, soms jaren. Dat klinkt misschien ontmoedigend, maar een serie loopt gewoon met je mee. Je hoeft er niet elke dag mee bezig te zijn. Het idee zit in je achterhoofd. Zie je iets wat past, dan herken je het.
Het helpt om je techniek op orde te hebben, zodat je daar niet over hoeft na te denken als het moment er is. Met de juiste instellingen voor straatfotografie heb je je handen vrij voor het kijken. Kost het je moeite om dichtbij de mensen te komen die je nodig hebt voor je serie, dan kan durven fotograferen op straat helpen.
Er komt bijna altijd een moment dat je denkt: dit is niks. Je serie lijkt saai, of je hebt het idee dat je alle foto's al hebt gemaakt. Dat hoort erbij. Leg hem even weg en kijk er een paar weken later opnieuw naar. Vaak zie je dan ineens wat er wel staat en wat er nog mist.
Ga ook terug naar dezelfde plekken. Bij straatfotografie gebeurt er elke dag iets anders op dezelfde hoek. Het staat niet voor niets tussen mijn straatfotografie tips. Bij een serie geldt het dubbel.
Selecteren en de volgorde bepalen
Hier zien veel fotografen tegenop, en ik snap waarom. Je moet foto's laten vallen waar je aan gehecht bent.
Begin ruim. Leg alle kandidaten bij elkaar, liefst geprint en op tafel of op de vloer. Op een scherm zie je foto's één voor één, op tafel zie je ze naast elkaar. Dat maakt een groot verschil. Een serie gaat precies over hoe foto's naast elkaar werken.
Haal eerst de foto's eruit die technisch of inhoudelijk net niet goed genoeg zijn. Daarna wordt het lastiger. Soms is een foto op zichzelf sterk, maar trekt hij de serie de verkeerde kant op. Die mag er ook uit. Bewaar hem, misschien past hij later in iets anders.
Dan de volgorde. Een serie is geen stapel, het is een reeks. De eerste foto zet de toon. Kies daarvoor een foto die meteen duidelijk maakt waar het over gaat. De laatste foto blijft hangen. Die moet iets afronden of juist een vraag openlaten.
Daartussen zoek je naar ritme. Wissel drukke en rustige foto's af. Let op hoe de ene foto naar de volgende overgaat: een lijn die doorloopt of een kleur die terugkomt. Het is een beetje als een muziekalbum samenstellen. Niet elk nummer kan een hit zijn, en dat hoeft ook niet.
Laat iemand anders meekijken. Een buitenstaander ziet sneller welke foto er niet bij hoort, omdat die het verhaal achter de foto niet kent. Op straatfotografie.nl, de community die ik beheer, kun je ook gewoon je werk laten zien en om feedback vragen.
Hoeveel foto's?
Daar is geen vaste regel voor. Zelf houd ik als richtlijn acht tot twaalf foto's aan.
Met minder dan acht voelt het al snel als een paar losse foto's die toevallig op elkaar lijken. Bij meer dan twaalf is de kans groot dat er herhaling in sluipt. Of dat er een paar zwakkere foto's tussen zitten om het aantal te halen.
Voor een fotoboek of een grote expositie kan een serie natuurlijk langer zijn. Maar ook dan geldt: liever tien foto's die allemaal kloppen dan twintig waarvan je er vijf eigenlijk zou willen uitleggen.
Twijfel je over een foto, dan is het antwoord meestal: eruit.
Een titel
Een titel lijkt een detail, maar hij doet veel. Een goede titel geeft de kijker een richting zonder alles uit te leggen.
Houd hem kort. Eén woord kan genoeg zijn, zoals de foto bij dit artikel gewoon Waiting heet. Vaak is je kernwoord al een prima werktitel. Misschien verandert hij onderweg. Dat mag.
Wat ik zelf minder sterk vind, zijn titels die precies vertellen wat je ziet. Als je serie over mensen in deuropeningen gaat, hoeft hij niet Mensen in deuropeningen te heten. Laat de kijker ook nog iets zelf ontdekken.
Wanneer is een serie af?
Daar is geen eenduidig antwoord op. Sommige series blijven jaren openstaan. Je voegt er af en toe iets aan toe. Prima, zolang het geen excuus wordt om nooit iets te laten zien.
Een praktische test: voeg je de laatste maanden alleen nog foto's toe die lijken op wat er al in zit, dan ben je waarschijnlijk klaar. Of in elk geval klaar met deze versie. Een nieuwe foto moet iets toevoegen, al is het maar een ander licht. Lukt dat niet meer, dan is dat geen falen. Dan is het tijd om af te ronden.
Een andere test is een deadline. Een expositie, of een avond waarop je je werk laat zien bij je fotoclub. Niets maakt een serie zo snel af als een datum waarop hij af moet zijn. Dat geldt bij fotografie net zo goed als bij de belastingaangifte.
Afronden betekent trouwens niet dat je er nooit meer naar kijkt. Je kunt een serie over een paar jaar best opnieuw openbreken. Soms zie je dan pas wat hij eigenlijk was.
Je serie delen
Een serie die alleen op je harde schijf staat, is een beetje als dat voetbalalbum dat in een la ligt. Leuk voor jezelf, maar het wordt pas echt iets als iemand anders erin bladert.
Een zine is een laagdrempelige manier om te beginnen. Een klein, zelfgemaakt boekje met je serie, in een kleine oplage. Het dwingt je om keuzes te maken over volgorde en formaat. En je hebt iets in handen. Dat voelt anders dan een map op je computer.
Een expositie kan ook klein beginnen. Een bibliotheek of een koffiezaak is al genoeg. Denk bij publiceren wel even aan de rechten van de mensen op je foto's. Maken is iets anders dan laten zien, zoals ik uitleg in mag je mensen fotograferen op straat.
Online kan natuurlijk ook. Laat de serie dan als geheel zien, in de volgorde die je gekozen hebt. Twaalf losse berichten verspreid over drie maanden worden al snel weer die stapel losse plaatjes.
Je kunt ook een enkele foto uit je serie laten afdrukken als print. Een goede afdruk laat details zien die op een scherm verdwijnen. De foto bij dit artikel is te koop als fine art print van Waiting. Ander werk vind je bij mijn fine art prints.
En dan is er het fotoboek. Dat is de grootste stap, maar ook de mooiste. Mijn eigen fotoboek The Observer is een Engelstalig boek met straatfoto's. Bij een boek komt alles samen waar dit artikel over gaat: selecteren, volgorde, titel en het lef om te zeggen: dit is het.
Een duwtje in de rug
Soms helpt het om even uit je gewone omgeving te stappen. In een stad die je niet kent, kijk je anders. Alles is nieuw. Daardoor zie je patronen die je thuis niet meer opvallen.
Twee dagen in een onbekende stad kunnen een prima startpunt zijn voor een nieuwe serie. Dat is precies wat REFRESH is: een tweedaagse masterclass in Parijs of Londen, met maximaal vijf deelnemers. In de masterclass in Parijs lopen we onder meer langs het Palais Royal, waar de foto bij dit artikel is gemaakt, en door de overdekte passages. Reis en verblijf regel je zelf.
Ben je al verder en zoek je vooral naar je eigen handschrift? Dan past Straatwijs beter. Dat is een verdiepend mailtraject over je eigen stijl. Volgens mij sluit dat goed aan bij het werken aan een serie. In een reeks foto's zie je vaak beter hoe jij kijkt dan in één losse foto.
Liever eerst een dag in Nederland of België? Alle workshops en masterclasses staan bij elkaar op de pagina straatfotografie workshops.
En omdat de feestdagen eraan komen: een dag of twee op straat met een camera is ook een mooi cadeau. Er is een cadeaubon voor een workshop en een cadeaubon voor REFRESH.
Begin met een woord. Kijk wat er gebeurt. De rest komt vanzelf, al duurt het meestal langer dan je hoopt.