Durf je niet te fotograferen op straat? Zo kom je over die drempel

Je loopt door de stad en ziet het gebeuren. Iemand staat precies goed, het licht klopt, de achtergrond is rustig. Je tilt je camera op. En laat hem weer zakken, omdat die persoon misschien kijkt.

Herkenbaar? Bijna iedereen die met straatfotografie begint, loopt tegen die drempel aan. Durven fotograferen op straat gaat niet vanzelf. Dat betekent niet dat het genre niet bij je past. Het hoort er gewoon bij.

Nijmegen is de stad waar ik voor het eerst een camera op straat richtte. Inmiddels ken ik de binnenstad als mijn broekzak, en dat helpt. Maar ik denk dat niemand die drempel in één keer neemt. Je bouwt hem af, stap voor stap.

Waar ben je eigenlijk bang voor?

Het helpt om die angst uit elkaar te halen. Waar zie je nou eigenlijk tegenop? Meestal zijn het een paar dingen.

Je bent bang dat iemand boos wordt. Of dat mensen je raar vinden, een man of vrouw met een camera die naar vreemden staat te kijken. Misschien weet je ook niet zeker of het wel mag.

Dat laatste is het makkelijkst op te lossen. In Nederland mag je in de openbare ruimte in principe gewoon fotograferen. Wat er bij publiceren komt kijken, lees je in mag je mensen fotograferen op straat. Dat neemt je zenuwen niet weg, maar wel een flink deel van de twijfel.

De rest zit vooral in je hoofd. Ik merk vaak dat mensen zich vooraf iets voorstellen wat veel spannender is dan wat er op straat gebeurt. De meeste voorbijgangers hebben het druk met hun eigen dag. Ze zien je niet eens.

Ziet iemand je wel, dan kijkt hij meestal even en loopt door. Voor jou voelt die blik als een seconde vol oordeel. Voor de ander is het vaak gewoon een seconde.

Begin waar een camera niet opvalt

Een stille straat met één voorbijganger is een lastige plek om te beginnen. Iedereen ziet je, en jij voelt dat.

Op een markt of in een drukke winkelstraat is dat anders. Er gebeurt van alles tegelijk. Mensen zijn bezig met kopen, kijken en bellen. Een camera valt daar nauwelijks op. Je bent een van de vele mensen die iets vasthouden.

Zoek ook plekken waar fotograferen al normaal is. Bij een straatmuzikant, een kraam met mooie spullen of op een plein waar toeristen foto's maken, val je niet uit de toon. Daar kun je wennen aan een camera in je hand terwijl er mensen om je heen lopen.

Blijf staan en laat de straat naar je toe komen

Stilstaan maakt een groot verschil. Wie met een camera achter mensen aan loopt, valt op en voelt zich ook zo. Wie op één plek staat, wordt na een paar minuten onderdeel van het decor.

Zoek een plek met een mooie achtergrond of goed licht. Kies je kader en wacht tot er iemand in loopt. Jij komt niet naar hen toe, zij komen naar jou. Dat voelt heel anders, voor jou en voor de mensen die voorbijkomen.

Zet je instellingen vooraf goed, zodat je op het moment zelf niet hoeft te prutsen. Met zone focus hoef je niet eens scherp te stellen. Hoe dat werkt, leg ik uit in de beste instellingen voor straatfotografie.

Een kleine camera helpt

Ook je camera doet mee. Een grote spiegelreflex met een flinke lens ziet er voor voorbijgangers al snel professioneel uit. En dus als iets waar ze een mening over hebben. Een kleine camera roept minder vragen op.

Ik fotografeer zelf met een Fujifilm X100V. Die is bijna een verlengstuk van mijn arm geworden. Dat merk ik aan hoe ik beweeg. Er staat voor mijn gevoel geen apparaat meer tussen mij en de straat. Ik kijk rond en druk af.

Heb je zo'n camera niet, dan is je telefoon een prima begin. Iedereen houdt er de hele dag een omhoog, dus niemand kijkt ervan op. In mijn workshops is een telefoon ook welkom.

Geen stiekem gedoe

Het voelt misschien veiliger om je camera een beetje te verstoppen. Volgens mij werkt het precies andersom.

Wie stiekem fotografeert, gedraagt zich alsof hij iets fout doet. Mensen voelen dat. Hetzelfde geldt voor een lange lens vanaf de overkant: het voelt veilig, maar levert afstandelijke foto's op. En wie je ziet staan, vertrouwt het juist minder.

Een zichtbare camera, een open houding en rustig bewegen zeggen iets heel anders: ik doe hier niets geks.

Kijkt iemand je aan nadat je hebt afgedrukt, dan helpt het om die blik te beantwoorden. Oogcontact en een glimlach doen meer dan je denkt. Een knikje is vaak genoeg. De meeste mensen glimlachen terug of lopen door.

Wat zeg je als iemand iets vraagt?

Soms vraagt iemand wat je aan het doen bent. Meestal is dat nieuwsgierigheid, geen aanval. Toch is het prettig om een paar zinnetjes paraat te hebben. Dan hoef je niet ter plekke naar woorden te zoeken.

Een paar die je zo kunt gebruiken:

• "Ik fotografeer het leven op straat, en u stond er net heel mooi in."
• "Ik vond het licht hier zo mooi, en toen liep u erin."
• "Wilt u hem zien?" Laat dan de foto op je scherm zien. Dat werkt vaak beter dan elke uitleg.
• "Ik ben bezig met een serie over deze markt."
• "Het is voor mezelf, ik ben fotograaf en ik vind dit soort momenten mooi."

Zeg alleen wat klopt. Ben je niet met een serie bezig, gebruik die zin dan niet. Eerlijk en vriendelijk zijn werkt op straat vrijwel altijd beter dan een slim verhaal.

Vraagt iemand of je de foto wilt verwijderen, dan heb je daar op straat in Nederland voor zover ik weet geen wettelijke plicht toe. Menselijk is het vaak wel verstandig.

Ik schreef eerder over een man die eiste dat een foto NU verwijderd werd. Hij belde zelfs 112, terwijl hij niet herkenbaar in beeld stond. Als hij het vriendelijk had gevraagd, was de foto binnen een minuut weg geweest. Een vriendelijk verzoek is iets anders dan een eis.

Reageert iemand toch een keer boos, blijf dan rustig. Leg kort uit wat je deed, bied aan de foto te laten zien en loop daarna verder. Eén nare reactie zegt niets over alle mensen die niets merkten of terugglimlachten. Een discussie op de stoep levert nooit iets op.

Een opbouw in stappen

Je hoeft niet op dag één iemand van een meter afstand te fotograferen. Je kunt het rustig opbouwen.

1. Mensen klein in de omgeving. Fotografeer een plein, een straat of een brug, met mensen als kleine figuurtjes erin. Je went eraan dat er mensen in je foto staan, zonder dat iemand het merkt.
2. Mensen die al bekeken worden. Straatmuzikanten, marktkoopmannen, mensen achter een kraam. Ze zijn gewend aan aandacht en vinden een camera meestal geen probleem.
3. Op een vaste plek staan. Kies je decor en wacht tot iemand erin loopt. Je bent zichtbaar, maar je dringt je niet op.
4. Dichterbij. Als het vorige goed voelt, kun je de afstand verkleinen. Een paar stappen dichterbij verandert je foto meer dan welke nieuwe lens ook.

Neem de tijd per stap. Een paar keer de straat op werkt beter dan alles in één middag willen doen.

Die laatste stap maakt het spannend. Daar worden de foto's vaak ook beter. Robert Capa zei het zo:

"If your pictures aren't good enough, you're not close enough."

Als je foto's niet goed genoeg zijn, ben je niet dichtbij genoeg.

Robert Capa

Capa fotografeerde oorlogen, dus op een markt is die uitspraak wat makkelijker toe te passen. Dichtbij betekent niet dat je iemand op de huid zit. Het betekent dat je foto voelt alsof je erbij was. Niet alsof je vanaf de overkant stond te kijken.

Meer van dit soort praktische lessen vind je bij mijn straatfotografie tips.

Geef jezelf een opdracht

Een van de beste manieren om je zenuwen te vergeten, is je aandacht ergens anders op richten. Ga je de straat op met alleen het idee dat je mensen moet fotograferen, dan denk je de hele tijd aan die mensen. En aan wat ze van jou vinden.

In mijn workshops werk ik met een kernwoord. Je kiest een woord, zoals Ritme, Reflectie of Solitude, en gebruikt dat als filter op je blik. Opeens zoek je naar herhaling in gevels of naar iemand die alleen op een bankje zit. Je bent bezig met kijken. De spanning schuift vanzelf een beetje naar de achtergrond.

Meer over die manier van werken lees je bij de workshop conceptuele straatfotografie.

Samen gaat het makkelijker

Alleen met een camera de straat op gaan is voor veel mensen het lastigste deel. Met iemand naast je voelt dat meteen anders. Je bent niet meer die ene rare persoon met een camera. Je bent twee mensen die samen fotograferen.

Een groep kan ook helpen. Mijn workshops straatfotografie hebben maximaal vijf deelnemers. We gaan snel de straat op en de uitleg krijg je tijdens het lopen. Je hoeft dus niet eerst een uur in een zaaltje te zitten voordat het spannend wordt.

Wil je het liever één op één doen, dan kan dat met een persoonlijke workshop. Je kiest zelf de stad. We beginnen met koffie en fotograferen daarna allebei, terwijl we onderweg praten. Je mag gratis een vriend of vriendin meenemen. Voor wie de straat spannend vindt, is dat misschien wel het prettigste startpunt.

In mijn workshops kun je samen met mij de straat op.

Die drempel verdwijnt niet door erover te lezen. Wel door een paar keer te gaan. Bekijk de workshops, of plan een persoonlijke workshop en neem gratis iemand mee.