Het ligt niet aan jou, het ligt aan de situatie
Vorige keer schreven we over het gevoel dat bijna iedereen kent: dat ongemak als er een camera op je gericht wordt. Vandaag gaan we een stap verder. Want dat gevoel heeft een oorzaak. En die oorzaak zit niet in jou.
Veel mensen denken dat ze gewoon niet fotogeniek zijn. Dat sommige mensen nu eenmaal goed op de foto staan en anderen niet. Maar dat klopt niet. Wat wel klopt: sommige mensen zijn beter geworden in het omgaan met een kunstmatige situatie. En dat is iets heel anders.
Wat er in je hersenen gebeurt
Op het moment dat je weet dat je gefotografeerd wordt, schakelt je brein over naar een andere modus. Je wordt je bewust van jezelf. Van je houding, je gezicht, je handen. Je denkt na over hoe je overkomt.
Psychologen noemen dit zelfbewustzijn in sociale situaties. Het is de reden waarom je stem anders klinkt als je hem hoort opgenomen, of waarom je anders loopt als je weet dat mensen naar je kijken. Je gedrag verandert zodra je weet dat je geobserveerd wordt.
Bij fotografie is dat effect extra sterk. Niet alleen wordt er naar je gekeken, het wordt ook nog eens vastgelegd. Voor altijd, of tenminste zo voelt het. En dat maakt de druk alleen maar groter.
De camera als spiegel die je niet vertrouwt
Er is nog iets anders aan de hand. De meeste mensen hebben een vertekend beeld van hoe ze eruitzien. Niet omdat ze zichzelf onderschatten, maar omdat ze zichzelf altijd zien in de spiegel. En een spiegel laat een spiegelbeeld zien, letterlijk.
Op een foto zie je jezelf zoals anderen je zien. En dat is een andere ervaring. Dingen die je in de spiegel normaal vindt, voelen op een foto ineens vreemd. Je haar valt anders. Je glimlach zit aan de verkeerde kant. Je gezicht is niet symmetrisch, want geen enkel gezicht is dat.
Dat maakt dat veel mensen hun eigen portretfoto's afwijzen zonder precies te weten waarom. Het klopt technisch, maar het voelt niet goed. En dat gevoel heeft alles te maken met herkenning, niet met kwaliteit.
De korte shoot maakt het erger
De meeste portretshoots zijn kort. Twintig minuten, een halfuur. Je komt binnen, je wordt geplaatst, er worden foto's gemaakt en je gaat weer. Dat model werkt voor paspoortfoto's. Maar voor een portret dat echt iets laat zien van wie je bent, is het veel te weinig.
In die eerste twintig minuten voor de camera ben je nog aan het acclimatiseren. Je went aan het licht, aan de aanwezigheid van de fotograaf, aan het idee dat je gefotografeerd wordt. Je bent nog niet jezelf.
Nicky Colen beschreef het verschil dat een andere aanpak maakt heel treffend: "Eerst hebben we goede gesprekken gevoerd, van serieus tot de slappe lach, en naderhand pas is de camera tevoorschijn gekomen. Zo bijzonder hoe een andere benadering maakt dat je meer ontspannen op de foto staat."
Dat is precies wat er ontbreekt bij de standaard shoot: de tijd om te landen.
Wat dit betekent voor jouw foto's
Als je jezelf herkent in bovenstaande, weet dan dit: de foto's die je tot nu toe hebt laten maken, laten niet zien hoe je eruitziet. Ze laten zien hoe je eruitziet als je gespannen bent en niet weet wat je moet doen.
Dat is een groot verschil.
Een portret dat klopt, vraagt om een situatie waarin je die spanning kwijtraakt. Waarin je niet meer nadenkt over je houding of je glimlach, maar gewoon aanwezig bent. En dat heeft tijd nodig. Rust. En een fotograaf die dat begrijpt.
Kristina Baskakova zei het achteraf zo: "He's managed to calm the storm with which I've arrived to his studio just by being him."
Soms hoeft er niet veel te gebeuren. Soms is de juiste sfeer al genoeg.
In de volgende post
We gaan het hebben over wat een portretfoto echt goed maakt. En het antwoord heeft niets te maken met een mooi gezicht of de juiste belichting. Het heeft te maken met iets wat veel minder grijpbaar is, maar des te zichtbaarder op de foto.
Een portretshoot hoeft niet ongemakkelijk te zijn. Bij PAUZE beginnen we met een gesprek en komt de camera pas tevoorschijn als jij er klaar voor bent. Gewoon de tijd nemen, en kijken wat er dan ontstaat. Ontdek hoe PAUZE werkt.