Naaktfotografie: wat ik leerde tijdens een masterclass buiten mijn comfortzone

Naaktfotografie stond niet op mijn lijstje. Ik fotografeer mensen op straat, ik maak portretten in mijn studio en ik geef workshops. Dat is mijn wereld en daar voel ik me thuis. Toch zei ik ja toen de masterclass Naaktfotografie van Photofacts Academy voorbijkwam. Spannend, en zeker buiten mijn comfortzone. Maar ik geloof dat je als fotograaf alles een keer gedaan moet hebben. Niet omdat je het daarna per se blijft doen, maar omdat je er iets van leert dat je meeneemt naar de rest van je werk.

In dit artikel neem ik je mee in wat ik meemaakte, wat ik leerde en of naaktfotografie iets voor mij is. Onderweg krijg je mijn top 5 tips voor naaktfotografie, voor als je zelf overweegt om die stap te zetten.

Eerst thuis overleggen

Voordat ik me inschreef, heb ik het thuis besproken. Dat klinkt misschien ouderwets, maar ik vond het belangrijk. Naaktfotografie is niet zomaar een genre. Je werkt met iemand die kwetsbaar is, letterlijk. En je maakt foto's waar mensen een mening over hebben. Mijn vrouw en dochters van 16 en 20 hadden daar vast een mening over. Dus ik vroeg of ze het ermee eens waren. Dat waren ze. Je moet alles een keer gedaan hebben, zeiden ze eigenlijk net zo hard als ik. "Als je maar niet elke dag met een naakte vrouw je studio induikt."

Dat gesprek is misschien wel mijn eerste les geweest. Naaktfotografie begint bij vertrouwen en bij open zijn over wat je gaat doen. Thuis, maar straks ook in de studio.

Quitclaim

Dan het saaiste deel van de shoot, maar misschien wel het belangrijkste: de quitclaim. Dat is de overeenkomst waarin jij en je model vastleggen wat er met de foto's gebeurt. Mag je ze op je website zetten? Op social media? Mag je ze verkopen, of aan een wedstrijd meedoen? Krijgt het model de foto's ook, en wat mag het model er dan mee?

Bij naaktfotografie is dat geen luxe, en eigenlijk geldt het voor elke shoot waarbij je een model betaalt, met of zonder kleding. Zet de verwachtingen op papier, loop het samen door en teken allebei. Het voelt misschien wat zakelijk op een dag die verder over vertrouwen gaat, maar het is precies andersom. Een quitclaim zorgt ervoor dat er achteraf nooit verwarring ontstaat, en dat is voor jullie allebei prettig. Vertrouwen wordt er alleen maar groter van.

De masterclass bij Photofacts Academy

Photofacts Academy ken je waarschijnlijk van de meer dan honderd online cursussen en van de boeken, waaronder de Straatfotobijbel. Naast het online aanbod organiseren ze masterclasses op locatie, en dat was waar ik terechtkwam. Een kleine groep fotografen, een professioneel model en een dag lang tijd om te leren en te proberen.

Of ik zenuwachtige was? Nou, heel even misschien, maar eigenlijk niet. Oké, ik ging geen stilleven fotograferen. Uit mijn comfort zone. Ik was vooral benieuwd hoe het zou voelen om iemand te fotograferen die geen kleding aanheeft. Hoe comfortabel is dat, voor fotograaf en model? Wat zeg je? Waar kijk je? Hoe geef je aanwijzingen zonder dat het ongemakkelijk wordt? Al die kleine stemmetjes in je achterhoofd.

Het antwoord bleek verrassend simpel: precies zoals je dat bij een gewone portretshoot doet.

Aangekleed beginnen

Een van de dingen die ik meteen logisch vond: een naaktfotografie shoot begin je met een gekleed model. Model en fotograaf kunnen zo aan elkaar wennen. Je maakt een paar foto's, je praat over wat je wilt maken, je ziet hoe iemand beweegt en reageert op je aanwijzingen. Pas daarna gaat er kleding uit, en dat gebeurt dan vanzelfsprekend, omdat je al een paar stappen samen gezet hebt.

Ook bij een professioneel model, die dit misschien vaker doet dan jij, is dat een aanrader. Voor het model is het prettig, maar voor jou als fotograaf misschien nog wel meer. En in mijn ogen maakt het de shoot ook iets minder zakelijk, iets minder koud. Je fotografeert een mens, geen vaas.

Je vergeet dat er een naaktmodel voor je staat

Dit klinkt gek, maar het is echt zo. Op het moment dat je bezig bent, ben je bezig met een blik, een houding, de richting van het licht, de schaduw op een schouder. Als professioneel fotograaf ben je verrassend genoeg helemaal niet zo bezig met het feit dat iemand naakt is. Je kijkt naar vorm, naar lijnen, naar wat de foto nodig heeft.

En juist daarom moet je het ook weer niet vergeten. Een naaktmodel heeft het sneller koud dan jij met je trui aan. Denk aan de temperatuur in de ruimte. Zorg dat er een badjas klaarligt voor tussen de series door. Bespreek wanneer er pauze is. Thee, water, iets te eten. Het zijn kleine dingen, maar ze bepalen of iemand zich op zijn gemak voelt. En een model dat zich op zijn of haar gemak voelt, geeft je betere foto's. Dat is bij naaktfotografie niet anders dan bij een zakelijk portret.

Overleg, net als altijd

Bespreek de foto's. Laat zien wat je maakt, vertel wat je wilt en vraag wat het model ervan vindt. Dat is ook niet anders dan normaal, natuurlijk. Bij mijn PAUZE portretten doe ik precies hetzelfde. Ik laat het scherm zien, we praten, we proberen iets anders.

Dat was misschien mijn grootste inzicht van de dag: zoveel verschilt naaktfotografie eigenlijk niet van wat ik al doe. Het gaat om contact, om vertrouwen en om samen iets maken. De kleding, of het ontbreken ervan, is een detail in dat proces.

Zacht licht

Bij naaktfotografie draait alles om de huid, en huid vraagt om zacht licht. Hard licht laat elke oneffenheid zien en maakt schaduwen scherp en onrustig. Zacht licht doet het tegenovergestelde: het glijdt over een lichaam heen, laat vormen rond overkomen en verbergt wat je niet wilt laten zien.

Dat bereik je met een grote lichtbron, en dan bedoel ik echt groot ten opzichte van je model. Een flitser door een doek, een groot raam met een gordijn ervoor, of licht dat je indirect via een muur of plafond laat vallen.

Tijdens de masterclass werkten we vooral met flinke softboxen, doeken en indirect licht, en het verschil met een kale flitser is enorm. Het klinkt technisch, maar het komt hierop neer: hoe groter en hoe verder gespreid je lichtbron, hoe zachter je foto. En zacht is bij sfeervolle naaktfotografie bijna altijd wat je wilt.

Top 7 tips voor naaktfotografie

Als je zelf een keer met naaktfotografie aan de slag wilt, dan zijn dit de zeven dingen die ik je sowieso zou meegeven.

1. Begin aangekleed. Laat model en fotograaf eerst aan elkaar wennen. Maak een paar foto's, praat, en bouw het op. Ook met een professioneel model is dat de fijnste start.
2. Zorg goed voor je model. Warme ruimte, badjas binnen handbereik, regelmatig pauze. Jij vergeet dat iemand naakt is, het model niet.
3. Leg de afspraken vast in een quitclaim. Saai, maar onmisbaar. Zet op papier wat er met de foto's gebeurt en teken allebei. Zo ontstaat er nooit verwarring achteraf, en dat geldt voor elke shoot waarbij je een model betaalt.
4. Werk met zacht licht. Een grote lichtbron, door een doek of indirect via een muur, maakt huid mooi en vormen rond. Hard licht is bij naaktfotografie zelden wat je wilt.
5. Overleg over alles. Bespreek vooraf wat je wilt maken en wat het model wel en niet wil. Laat tijdens de shoot je foto's zien en praat erover. Verwachtingen uitspreken is bij naaktfotografie belangrijker dan bij welk genre ook.
6. Speel met vorm, licht en schaduw. Silhouet, beweging, sfeer: dat is waar naaktfotografie interessant wordt. Zonder kleding zie je de lijnen van een lichaam en kun je met licht echt tekenen.
7. Vraag jezelf steeds af aan welke kant van de grens je zit. Er is een dunne scheidingslijn tussen fine art en soft porno. Bekijk elke foto met die vraag in je achterhoofd, en bespreek het ook met je model.

De dunne lijn tussen fine art en soft porno

Die laatste tip verdient wat meer woorden. Naakt is een extra element in een foto, een extra dimensie, en het maakt wel degelijk uit. Het zijn andere foto's. Soms eleganter dan aangekleed, soms juist veel platter. Een houding die met kleding aan gewoon een houding is, wordt zonder kleding ineens iets anders.

Ik merkte dat ik me tijdens de shoot regelmatig afvroeg aan welke kant van die grens ik zat. Is dit nog een mooie foto van een elegant lichaam, of gaat dit ergens anders over? Het antwoord ligt niet alleen bij jou. Ook dit is nadrukkelijk een samenspel tussen fotograaf en model. Wat het model wil uitstralen, wat jij wilt maken en waar jullie allebei achter staan. Het gaat opnieuw over verwachtingen uitspreken.

Is naaktfotografie iets voor mij?

Erg leuk om te doen, dat wel. Maar ik blijf het lastig vinden. Bij elke foto vroeg ik me af wat ik ermee ga doen. Hoe past dit in mijn werk? Waar zet ik dit neer in mijn portfolio? Ik heb daar nog geen antwoord op, en dat is misschien ook het antwoord.

Voor mij zit echte naaktheid, of misschien beter gezegd puurheid, ergens anders. In een open blik. In een open houding. In het vertrouwen tussen fotograaf en model. Dat is wat ik nastreef in mijn PAUZE portretten, en dat lukt met kleding aan net zo goed. Misschien zelfs beter, omdat er dan geen extra laag is die de aandacht opeist.

Wat ik me niet meer afvraag: bedekt vind ik spannender. Bedekt naakt, de suggestie van naakt, vind ik misschien wel interessanter dan gewoon naakt. Een schouder, een rug, een silhouet achter een doek. Het laat ruimte voor de kijker, en dat vind ik in fotografie bijna altijd sterker dan alles laten zien.

Zelf leren naaktfotograferen

Ik vond het leerzaam, interessant en bijzonder om meegemaakt te hebben. Ik bedank Elja van Photofacts en model Sia voor een leerzame masterclass. Het was een dag waar ik meer uit heb gehaald dan een paar foto's.

Wil je zelf verder met naaktfotografie? Op Photofacts Academy vind je de cursus Naaktfotografie van Danyel Weideman. Daarin gaat hij veel dieper in op licht, poses en de samenwerking met je model dan ik hier in één artikel kan doen. En mocht je vooral het contact met je model willen leren, met of zonder kleding, dan is een van mijn workshops misschien ook iets voor je. Want dat is uiteindelijk waar het bij elke vorm van fotografie om draait.