Kleurtheorie, hoe gebruik jij kleuren?
Je denkt er niet elke dag over na, maar elke kleur heeft een betekenis. Onbewust associëren we een kleur met een gevoel, met een emotie. In deze website vind je de kleur geel als steunkleur bij het overwegend zwart en wit. Geel is een kleur die geassocieerd wordt met iets positiefs (naast met Pasen natuurlijk, maar dat is een heel ander verhaal).
Bij kleurtheorie in fotografie komt daar nog iets bij: wat doet een kleur met de rest van je foto? Daar wil ik ook naar kijken.
Positieve en negatieve associaties bij kleuren
Natuurlijk werkt wat op een website op die manier werkt, ook in de fotografie op die manier. Kleuren zijn belangrijk en kunnen een foto maken en breken. Zelfs in zwart-witfotografie speelt kleur een rol. Het is niet voor niks dat we het ook in de zwart-witfotografie over rood, geel, groen en blauw hebben. Het zijn tonen die we individueel aan kunnen passen. Terug naar de kleuren.
Laat duidelijk zijn dat een kleur zowel positieve als negatieve associaties kan hebben. Ik noemde positiviteit als een associatie bij geel, maar misschien herken je ook de associatie overprikkeling (nervositeit). Zowel Zwitsal als ikzelf hebben ervoor gekozen te gokken op de positieve associatie.
Overzicht van kleurbetekenissen
Blauw
Positief: Vertrouwen, loyaliteit
Negatief: Conservatief, zakelijk
Waar zien we blauw?
Visa, Dell, Facebook, Rijksoverheid
Lichtblauw
Positief: Jong, koel
Negatief: Koud, emotieloos
Waar zien we lichtblauw?
Skype, Twitter, AH, Verenigde Naties
Bruin
Positief: Veiligheid, warmte
Negatief: Saai, koppig
Waar zien we bruin?
M&M’s, UPS, Nespresso, Louis Vuitton
Geel
Positief: Positiviteit, vernieuwing
Negatief: Angst, overprikkeling
Waar zien we geel?
McDonalds, Lay’s, Snapchat, Ferrari
Grijs
Positief: Neutraal, tijdloos
Negatief: Onuitgesproken, saai
Waar zien we grijs?
Apple, Toyota, Mercedes-Benz, WordPress
Groen
Positief: Balans, groei
Negatief: Verveling, jaloezie
Waar zien we groen?
Land Rover, Staatsbosbeheer, Spotify, BP
Oranje
Positief: Optimistisch, warm
Negatief: Onvolwassen, goedkoop
Waar zien we oranje?
Fanta, PostNL, Nickelodeon, Amazon
Paars
Positief: Kwaliteit/luxe, creativiteit
Negatief: Decadent, introversie
Waar zien we paars?
Milka, Monster.com, Lucardi, Hallmark
Rood
Positief: Passie, actief
Negatief: Agressie, provoceren
Waar zien we rood?
Coca-Cola, Levi’s, Texaco, Netflix
Roze
Positief: Kalmerend, zorgzaam
Negatief: Hulpeloos, remming
Waar zien we roze?
Dunkin’ Donuts, Lyft, LG, T-Mobile
Wit
Positief: Perfectie, helderheid
Negatief: Onverschillig, steriel
Waar zien we wit?
Apple, Swarovski, Uber, Mini
Zwart
Positief: Degelijkheid/efficiëntie, glamour
Negatief: Afstandelijk, bedreiging
Waar zien we zwart?
New York Times, WWF, Audi, Nike
In veel gevallen is het natuurlijk een combinatie van twee of drie kleuren, maar meestal overheerst er één. Snap je waarom de bedrijven hierboven hebben gekozen voor die specifieke kleuren in hun logo?
Soms moet je “omdenken”. Je kunt bewust kiezen voor goedkoop (oranje) en of de overprikkeling van geel. Die Jumbo commercial met Snollebollekes? Juist. Rabobank gebruikt blauw en oranje. Wibra heeft een geel/rood logo, net als Lay’s. Soms worden bepaalde combinaties gekozen, juist om de combinatie van positieve en negatieve eigenschappen.
Complementaire kleuren
Kleurenpsychologie kan soms ver gaan. Je kiest op basis van wat je uit wil stralen je huisstijl-kleuren. Je gaat voor herkenning. Dat maakt soms ook afhankelijk. Je kunt hier lezen hoe bedrijven hun logo en soms kleuren al dan niet veranderden (en soms terugveranderden). In de meeste gevallen zorgen de kleuren alsnog voor de herkenning, ook al wijzigde het logo volledig (zie BP, Converse).
Op een website kijk ik altijd naar kleurgebruik. Eén van de meestgemaakte fouten is het te ver doorvoeren van de huisstijl. Het is leuk dat groen je huisstijlkleur is, maar als je alles groen maakt, valt niets op. Vooral je call-to-action, de actie op de pagina waarvan je hoopt dan mensen hem doen (bijvoorbeeld klikken op een knop/button), moet eruit springen.
Een manier om dat te doen, is het gebruik van een complementaire kleur voor die knop. Dan weet je zeker dat de knop opvalt!
Complementaire kleuren vind je in de kleurencirkel of “color wheel”. De kleuren die tegenover elkaar liggen, zijn complementair. Heb je dus een overwegend blauwe website, dan zal een oranje knop het meeste opvallen. Geel zit tegenover paars.
Even een zijsprong: Het hoeft niet zo zwart/wit, natuurlijk. Je eigen mening en voorkeur telt ook.
Ik wilde absoluut donkergeel, maar absoluut geen paars. In de kleurencirkel zit blauw tegenover die overgangskleuren van geel naar oranje, en ik heb ervoor gekozen om blauw te gebruiken voor de eerste knop op mijn homepage. Het zijn richtlijnen, geen wetten.
Een erg belangrijke opmerking hierbij is dat de complementaire kleuren samen, niet per se een goede combinatie zijn. Als je de ene kleur als achtergrond gebruikt, en de andere als tekstkleur, kunnen er onleesbare teksten ontstaan.
Nu doen: bekijk je website eens!
De belangrijkste les is, dat je best eens kritisch mag kijken naar:
De uitstraling van je logo en huisstijl. Passen de kleuren bij het imago dat je hoopt te hebben of bereiken?
De verschillende call-to-actions op je website. Vallen ze voldoende op? Kun je door een complementaire kleur te gebruiken de belangrijkste elementen op je site er nog beter uit laten springen?
Ik zou het gewoon doen.
Fotografie
Ik kan er een heel verhaal van maken, maar in mijn kleurenfoto’s hebben kleuren altijd de hoofdrol. Het allerbelangrijkste in een kleurenfoto is de kleur, voor mij. Verkeerd gebruik van die kleur leidt af. Te veel kleur leidt af.
Op een website kies je de kleuren zelf. In een foto krijg je wat er is en kies je wat je laat zien. Kleur kan onderwerp zijn, stemming geven en je oog sturen. Een felle kleur kan eerder aandacht krijgen dan een gezicht. Daarom kijk ik eerst naar de kleuren in het kader, daarna naar de rest.
Welke kleuren werken naast elkaar?
De kleurencirkel helpt ook bij kleurharmonie in een foto. Complementaire kleuren, zoals blauw en oranje, geven spanning en kunnen je onderwerp laten opvallen. Analoge kleuren zijn buren op de cirkel. Die combinatie voelt vaak rustiger.
Een rode jas in een grijze straat werkt als kleuraccent. Wil je vooral sfeer, dan kan een beperkt palet genoeg zijn. Niet iedere foto hoeft te roepen. Je kiest de aanwezige kleuren meestal niet, maar met je kader, positie en moment bepaal je welke samen in je foto terechtkomen.
Waarom die witte muur ineens blauw is
Licht heeft zelf een kleur. Kaarslicht, een gloeilamp en laagstaande zon geven warm licht. Schaduw, bewolking en het blauwe uur kunnen koeler uitpakken. Je oog past zich daaraan aan. Een camera heeft daar witbalans voor, en die schat het niet altijd zoals jij het ziet.
Automatische witbalans laat de camera kiezen. Met een bewust gekozen witbalans bepaal je zelf wat neutraal wordt. Bij raw kun je die keuze later aanpassen zonder kwaliteitsverlies in de kleur. Warm kan nabij en gezellig voelen, koel juist afstandelijk of rustig. Dat gevoel mag blijven.
Een lamp binnen en daglicht door het raam geven verschillende kleurtemperaturen tegelijk. Alles neutraal krijgen lukt dan niet zomaar. Kies wat moet kloppen, bij een portret meestal het licht op het gezicht.
Huid, kleding en achtergrond
Bij huid zie je snel of kleur vreemd wordt: oranje, grauw, ongezond. Muren, kleding en bomen kaatsen hun kleur terug. Een groene muur kan dus een groene zweem op een gezicht geven.
Kleding die bij huid en ogen past, helpt de aandacht bij het gezicht te houden. Effen of rustig kan prettig zijn. Felle kleuren en drukke patronen vragen zelf aandacht. Bespreek die afweging met je fotograaf. In mijn artikel over de voorbereiding van je portretshoot lees je ook over kleding en wat je meeneemt.
Bij professionele portretten geeft een rustige achtergrond het gezicht ruimte. Een complementaire achtergrondkleur kan het laten opvallen. Die oranje knop op de blauwe website, maar dan met een mens.
Op straat kun je op kleur wachten
Een muur, deur of bus kan het begin van je foto zijn. Je kunt wachten tot iemand met een passende kleur dat vlak inloopt. Controle heb je niet, een plek om te kijken wel.
Een klein, fel onderwerp kan al genoeg accent geven. Kleur kan lijnen en lagen versterken, maar ook alle aandacht opeisen. Meer over die afweging staat bij compositie in straatfotografie. Mijn straatfotografie vind je hier ook.
Kijk maar eens goed naar foto’s van Martin Parr, of Alex Webb, om maar wat helden te noemen. Zonder kleur verdwijnt wat die foto’s uniek maakt.
Nabewerking: meer kleur is niet vanzelf beter
Tint verandert de kleur zelf. Verzadiging bepaalt hoe intens die is. Helderheid, ook luminantie genoemd, maakt een kleur lichter of donkerder. Vooral verzadiging is verleidelijk. Je foto knalt al snel. Of hij klopt, is een andere vraag.
Je kunt per kleurkanaal werken en bijvoorbeeld alleen groen dempen. Rood, geel, groen en blauw kwamen hierboven al voorbij: in zwart-wit stuur je daarmee de grijstonen, in kleur de afzonderlijke kleuren.
Kleurgradering, bijvoorbeeld warme lichten en koele schaduwen, is een stijlkeuze. Houd daarbij huidtinten in de gaten. Een gekalibreerd scherm helpt om je kleuren te beoordelen. Kijk ook naar de samenhang: spreken de foto’s in een serie dezelfde kleurtaal?
Als die ene kleur blijft afleiden
Een felle vlek aan de rand, een achtergrond die met kleding vecht, te veel kleuren tegelijk. Soms helpt een ander standpunt, een andere uitsnede of wachten. Soms kun je die ene kleur in de nabewerking dempen.
Zwart-wit is ook een mogelijkheid. Bij portretten beschrijf ik de afweging tussen zwart-wit en kleur. Je kunt ook mijn zwart-witportretten bekijken. Wat je ziet, blijft de toets.
Zelf kleur leren zien
Je kunt erover lezen, maar je moet het ook gaan herkennen. Probeer dit eens:
- Fotografeer een week lang bewust één kleur.
- Zoek bij een kleur die je ziet de complementaire kleur.
- Markeer in je archief de foto’s waarin kleur de foto draagt.
- Zet een foto om naar zwart-wit. Doet hij het nog?
Van die foto’s kun je ook een serie maken waarin dezelfde kleurtaal terugkomt.
Hoe zie je die kleuren en kleurtheorie terugkomen in jouw foto’s? Ik ben benieuwd.
Bronnen:
linku.nl/kleurenpsychologie
colourharmony.nl/kleur-en-betekenis
Handig:
Color picker / kleurkiezer
Kleurengenerator