AI in fotografie

We praten over gisteren

Elke keer als het over AI gaat, valt me iets op. Het gesprek loopt achter. Iemand heeft net een mening gevormd, een standpunt ingenomen, en ondertussen is AI alweer drie stappen verder. We debatteren over wat er was, niet over wat er is. En zeker niet over wat er komt. Dat maakt het lastig. Want hoe neem je een eerlijk standpunt in over iets dat niet stilstaat?

Ik ga het toch proberen. Niet met grote uitspraken, maar vanuit wat ik zelf zie, gebruik en ervaar. Als fotograaf, als iemand die workshops geeft, en als iemand die gewoon goed wil nadenken over wat dit betekent voor ons vak.

Michiel in gesprek met AI

Ik gebruik het zelf ook

Laten we beginnen met eerlijk zijn. Ik gebruik AI. In Photoshop, in Topaz Photo AI, en in Capture One zit het ook verwerkt in de retouch-mogelijkheden. Of ik dat altijd bewust doe? Niet altijd. Soms klik ik op een knop en doet het programma zijn werk, zonder dat ik er verder bij nadenk. En dat geldt waarschijnlijk voor de meeste fotografen die dit lezen.

AI zit al jaren in onze tools. Ruisonderdrukking, slimme maskering, automatische belichting. We noemen het niet altijd AI, maar het is het wel. De grens tussen "gewoon bewerken" en "AI gebruiken" is al lang vervaagd. Dat maakt het gesprek eerlijker, vind ik. Want de vraag is niet meer of je AI gebruikt. Die vraag is eigenlijk al beantwoord.

De vraag is: hoe bewust doe je het, en waarvoor?

Het verhaal op de eerste plaats

Daar zit voor mij de kern.

Mijn grootste bezwaar tegen AI in fotografie is niet technisch. Het is inhoudelijk. Als het verhaal op de tweede plaats komt, of erger nog, gekunsteld wordt, verliest een foto zijn bestaansreden. Een foto is geen illustratie van iets wat had kunnen zijn. Een foto is een moment. Een gesprek. Een mens tegenover een ander mens.

Dat is precies waarom mijn PAUZE-portretten werken zoals ze werken. Niet omdat ik technisch zo goed ben, maar omdat het gesprek tijdens de shoot het meerendeel van het werk is. Wat je ziet in zo'n portret, is iets wat je niet kunt genereren. Dat vraagt aanwezigheid. Dat vraagt vertrouwen. Dat vraagt tijd.

Kan een AI-beeld me raken? Ja, eerlijk gezegd wel. Maar ze hebben altijd iets wat ik het "zigeunermeisje-met-traan-gehalte" noem. Technisch sterk, emotioneel hol. Het beeld wil iets zeggen, maar heeft niets meegemaakt. Er zit geen ruggengraat achter.

Tenzij het beeld puur illustratief is. Een AI-beeld bij een sterke tekst, waarbij de tekst het verhaal vertelt en het beeld alleen versterkt, dat kan best werken. Maar dan is het beeld niet het verhaal. Dat is een groot verschil.

Wanneer moet je het zeggen?

“Dit is AI“. Transparantie is ook zo'n onderwerp waar iedereen een andere lat legt.

Mijn eigen lijn: een Instagram-account dat volledig op AI-beelden draait, hoort dat te vermelden. Dat is geen mening, dat is eerlijkheid tegenover je publiek. Maar als je een storende vlek wegretouscheert, of ruis vermindert, dan hoef je daar geen disclaimer bij te zetten. Context en doel bepalen de eerlijkheid, niet een zwart-wit regel. Het gaat erom wat je beweert dat het is.

Een foto die zegt "dit is wat ik heb gezien" moet dat ook zijn. Een beeld dat zegt "dit is een sfeerimpressie" mag vrijer zijn. Zolang je daar open over bent, is er weinig mis. Het wordt pas een probleem als je de grens vervaagt om er beter van te worden, ten koste van degene die je vastlegt, of ten koste van de waarheid.

De grens die iedereen anders trekt

In mijn workshops zie ik het verschil goed. Veel deelnemers zijn nieuwsgierig. Ze willen weten wat er mogelijk is, hoe het werkt, of het hen kan helpen. Tegelijkertijd zijn er mensen, vaak iets ouder, die er liever niets mee te maken hebben. Die begrijp ik ook. Als je jaren hebt geïnvesteerd in een ambacht, wil je niet dat een programma dat in vijf seconden nabootst. Maar negeren wordt moeilijker. Dat is gewoon de realiteit.

Voor mijn eigen werk zie ik AI niet als bedreiging. Mijn portretten zijn te persoonlijk, te afhankelijk van aanwezigheid en gesprek. Dat kun je niet vervangen. Maar voor een productfotograaf, of iemand die reisfoto's maakt voor stock, of iemand die gewoon een goed beeld nodig heeft voor een website, is AI een serieuze uitkomst. Mijn advies aan die mensen: loop erop voor. Wie vooraan staat in het gebruik, groeit mee met de ontwikkeling in plaats van er achteraan te rennen.

Dat is geen “capitulatie”. Dat is slim. Vind ik.

AI denkt allang met je mee

En dan is er nog iets wat me de laatste tijd opvalt, en wat verder gaat dan fotografie alleen. AI is steeds minder een uitvoerder en steeds meer een meedenker. Wat ik zie in tools als Claude, en wat ik merk in mijn eigen workflow, is niet meer de AI van twee jaar geleden. Het denkt met je mee. Het stelt vragen terug. Het helpt je scherper te worden.

Dat is een andere relatie dan "ik typ een opdracht en het programma voert uit." En die verschuiving vraagt ook iets van ons. Een andere houding. Meer regie. Bewuster kiezen wat je uitbesteedt en wat je zelf doet. Want als AI met je meedenkt, moet jij wel weten wat je wilt denken.

Dat is misschien wel de grootste les. Niet of je AI gebruikt, maar of jij nog degene bent die de koers bepaalt.

Waar staan we dan?

Terug naar het begin. We praten over gisteren, terwijl AI al bezig is met morgen. Het debat loopt achter, de tools niet. En de vraag of AI goed of slecht is voor fotografie, die gaat nergens heen zolang we hem stellen alsof er een definitief antwoord op komt.

Wat wel urgent is: de plekken waar AI zonder toestemming gezichten, stemmen en lichamen gebruikt voor commercieel gewin of erger. Deepfakes. Nep-pornografische beelden van echte mensen. Daar is geen nuance op zijn plaats. Dat is misbruik, en dat vraagt om heldere regelgeving. Niet als wens, maar als noodzaak. Voor de rest geldt: de tool is neutraal. De fotograaf niet.

Jij bepaalt waarvoor je hem inzet. Jij bepaalt waar je verhaal begint en waar het gereedschap ophoudt. Jij bent degene met iets te zeggen.

Of ben je die regie al een beetje kwijtgeraakt?

Bronnen, naast AI
Ik gebruik Claude.ai voor outlines en inspiratie
De afbeelding van mijzelf in gesprek met AI is gemaakt in ChatGPT

Blind Magazine (2025). Images Under Influence: How AI Has Slipped Into Our Everyday Photography.https://www.blind-magazine.com/stories/images-under-influence-how-ai-has-slipped-into-our-everyday-photography/

The Conversation (2025). AI is just one of the thorny issues facing photography – here's how the industry can prioritise ethics.https://theconversation.com/ai-is-just-one-of-the-thorny-issues-facing-photography-heres-how-the-industry-can-prioritise-ethics-241148

From Light 2 Art (2025). Image Manipulation Ethics: Where Art Ends and Deceit Begins.https://fromlight2art.com/image-manipulation-ethics-a-2025-deep-dive/